Heidegger'in Nazi Sırları: Tartışmalı Söyleşi Ortaya Çıktı!
Alman filozof Martin Heidegger'in Nazi Partisi üyeliği ve o dönemdeki politik duruşu, ölümünden sonra yayımlanan Der Spiegel söyleşisiyle yeniden alevlendi. 23 Eylül 1966'da gerçekleşen bu söyleşi, filozofun kendi savunmasını yapma fırsatı bulduğu, ancak sorumluluklarını hafifletmeye yönelik bir retorik olarak da değerlendiriliyor. Söyleşiye giden süreç, içeriği ve sonrasındaki tartışmalar, Heidegger'in karmaşık ve çelişkili kişiliğini gözler önüne seriyor.
Heidegger'in Gözünden Nazi Dönemi
Heidegger, söyleşide savaşın son yılında askerlik hizmetinden muaf tutulmadığını, aksine tahkimat çalışmalarında görevlendirildiğini belirtiyor. Ayrıca, "Nazmetme ve Düşünce" başlıklı bir ders açarak Nasyonal Sosyalizm ile tartışmaya devam ettiğini ifade ediyor. Ancak, bu ifadeler, filozofun Nazi rejimiyle ilişkisini aklamaya yönelik bir çaba olarak yorumlanıyor. Heidegger'in 1933 yılında Freiburg Üniversitesi rektörlüğüne atanması, söyleşinin en kritik noktalarından birini oluşturuyor. Bu dönemde Nazi Partisi'ne katılması ve Yahudi filozof Edmund Husserl ile ilişkisinin bozulması, Heidegger'in kariyerinde derin bir iz bırakıyor.
Heidegger, Husserl ile aralarındaki gerilimi teknik meselelerdeki farklılıklara bağlıyor ve Husserl'in kendisini kamuoyu önünde eleştirdiğini belirtiyor. Ancak, bu açıklamalar, Heidegger'in Nazi ideolojisine yakınlaşmasının ve Husserl'e karşı sergilediği tutumun üzerini örtmeye yönelik bir girişim olarak değerlendiriliyor. Söyleşide, Heidegger'in kitap yakma eylemlerine katılmadığı, rektörlüğe "Yahudi Afişi"nin asılmasına izin vermediği ve bazı dekanları değiştirme talebini uygulamadığı yönündeki iddiaları da yer alıyor. Ancak, bu savunmalar, Heidegger'in Nazi rejimiyle işbirliği yaptığı gerçeğini değiştirmiyor.
Heidegger, sosyal demokrat Profesör von Möllendorff yerine rektör olarak atanmayı kabul etmesini "üniversiteyi ve bilimi politikleşmeden korumaya çalışmak" olarak açıklıyor. Ancak, bu gerekçe, Heidegger'in Nazi rejimine hizmet etme amacını gizlemeye yönelik bir bahane olarak değerlendiriliyor. Filozof, 10 aylık rektörlük sürecinin ardından istifa ettiğini ve Naziler tarafından izlendiğini iddia ediyor. Ancak, bu iddialar, Heidegger'in Nazi geçmişiyle yüzleşmekten kaçındığı ve kendisini mağdur gibi göstermeye çalıştığı izlenimini uyandırıyor.
Aşk ve Felsefe Arasında: Hannah Arendt İlişkisi
Söyleşide, Heidegger'in Yahudi düşünür Hannah Arendt ile olan ilişkisi de gündeme geliyor. Heidegger, Arendt ile olan romantik ilişkisini hayatının "en heyecan verici, en yoğun ve farklı" dönemi olarak tanımlıyor. İkili arasındaki mektuplar, 1925-1975 yılları arasında süren yarım yüzyıllık bir yazışmayı içeriyor. Ancak, Heidegger'in Arendt'e olan sevgisi, onun Nazi ideolojisine bağlı kalmasını ve Arendt'in Yahudi kimliği nedeniyle yaşadığı zulme kayıtsız kalmasını haklı çıkarmıyor.
Arendt, Yahudi kimliği nedeniyle 1933'te Nazi Almanyası'nda antisemitizm üzerine yasa dışı araştırma yürüttüğü gerekçesiyle kısa süreliğine hapsedildi ve ardından Almanya'yı terk etmek zorunda kaldı. Heidegger'in bu olay karşısında sessiz kalması, onun ahlaki sorumluluğunu sorgulanır hale getiriyor. Söyleşide, Heidegger'in Almanlara özgü bir görev biçtiği ve Alman dilinin Yunanların dil ve düşüncesiyle olan akrabalığına vurgu yaptığı da görülüyor. Bu ifadeler, Heidegger'in milliyetçi ve ırkçı düşüncelerini yansıtıyor.
Sonuç olarak, Heidegger'in Der Spiegel söyleşisi, filozofun Nazi Partisi üyeliği ve rektörlük süreciyle ilgili kendi anlatısını ortaya koyması bakımından önemli olsa da, onun sorumluluklarını hafifletmeye yönelik bir retorik olarak değerlendiriliyor. Heidegger'in günahlarıyla yüzleşmek yerine, sorumluluğu geçmişin karanlığı içinde başkasına atma çabası, onu hâlâ tartışmalı ve eleştiriye açık bir figür olarak bırakıyor. Okur, yalnızca bir düşünce sistemini değil; aynı zamanda eylem ve sorumluluk arasındaki boşluğu da değerlendirmek zorunda kalıyor.
